Teloorgang van de democratie door opiniepeilingen en meritocratie

Wie naar de status kijkt van het parlement en het vertrouwen in politici zal denken dat dit gedaalde vertrouwen staat voor de teloorgang van de democratie. Vernieuwen van verkiezingen door de gekozen minister-president, door mensen een stem op het bestuur en een op de controle te geven, door een districtenstelsel in te voeren, door betere politici naar voren te schuiven, door beter de boodschap uit te leggen, het zijn vergeefse pogingen de democratie te versterken. Vergeefs, want ze pakken de teloorgang niet aan bij de wortel. Het gaat niet om de politici en niet om de wijze van kiezen. Sluipenderwijs zijn er twee succesvolle ontwikkelingen die de democratie in de weg zitten.

1. De eerste is die van de groei van de consument. De consument oefent een steeds grotere kracht uit op het bedrijfsleven. Om het bedrijfsleven te corrigeren is dat buitengewoon succesvol. Vroeger kon de consument kiezen voor elke kleur auto, zolang als die maar zwart was (Ford), nu kan het bedrijfsleven niet tegen de wens van de klanten ingaan, op straffe van verlies van marktaandeel. Je zou bijna zeggen: het is de kracht van het volk, dus het is democratie. Je ziet vervolgens hoe politici kijken naar de voorkeuren van de kiezende consumenten. Wie aansluit bij die voorkeuren wint stemmen. Maar doordat de mensen klant worden van de politiek verdwijnt de verantwoordelijkheid voor het collectief. Klanten worden niet overtuigd van het belang van een andere keuze, maar worden overtuigd met goede soundbites. Verandert de voorkeur, dan buigt de politiek mee. Dat is desastreus voor het vertrouwen in de politiek. Want waar kiest de politiek nog voor?

2. De tweede is de opkomst van de meritocratie. Opnieuw een zeer succesvolle ontwikkeling. Er wordt niet meer gekeken uit welke klasse je komt, of je ouders van goede huize komen, maar er wordt gekeken naar je verdiensten. Dat is heel goed, want wie voor een dubbeltje geboren is kan een kwartje worden. Je zou bijna denken, de beste krachten vanuit het volk komen naar boven drijven, dus het is goed voor de democratie. Je ziet echter dat de politiek het vertrouwen van de basis verliest doordat de mensen die minder hebben gepresteerd op dit punt zich niet meer vertegenwoordigd weten. Wie niet gestudeerd heeft en niet welsprekend de partijpolitieke vergaderingen weet te domineren, verdwijnt uit het zicht. Wie overblijft denkt het allemaal goed te weten. De merites is eenzijdig.

In beide gevallen verdwijnt het vertrouwen in de politiek. Wie naar Egypte en Tunesië kijkt zal denken dat de roep om democratie nog even sterk is als vroeger. Het is echter de roep om vrijheid die daar klinkt.

Vrijheid gaat heel goed samen met democratie. Maar vrijheid zonder democratie is tijdelijk en leidt tot gebrek aan vertrouwen bij het volk en gebrek aan zelfbeperking bij de leiders (zij denken dat ze dat hoge inkomen terecht verdiend hebben). Er moet een antwoord komen op de kiezer als klant van de politiek en de politicus die omhoog komt drijven op basis van opleiding en merites. Door het eerste verdwijnt de manier om te beslissen over collectieve zaken op basis van argumentatie en deliberatie. Door het tweede verdwijnt de representatie uit beeld.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: